In Nederland kan de ambtenaar naar jullie feestlocatie komen en daar het huwelijk wettelijk voltrekken. In België kan dat bijna nooit: daar mag het alleen in het gemeentehuis of op een plek die de gemeenteraad zelf heeft aangewezen. Check dus bij de gemeente wat kan voor jullie een voorschot betalen aan een locatie.
België: alleen waar de gemeenteraad het toelaat
Sinds 2013 mag een Belgische gemeenteraad naast het gemeentehuis andere plekken aanwijzen om huwelijken te voltrekken. De wet stelt daar drie voorwaarden aan. De plek moet op het grondgebied van de gemeente liggen, ze moet een neutraal karakter hebben en de gemeente moet er het uitsluitend gebruiksrecht over hebben.
Die laatste voorwaarde sluit de meeste feestzalen uit. Een privéhoeve of een hotel is niet van de gemeente, en een kerk of kapel in gebruik is niet neutraal. Wat gemeenten wel aanwijzen, is meestal eigen patrimonium: een kasteel in gemeentebezit, een stadspark, een oud schepenhuis, een museum of een cultureel centrum. Sommige gemeenten sluiten een overeenkomst met de eigenaar van een kasteeldomein om het uitsluitend gebruiksrecht voor trouwdagen te krijgen, maar dat is een keuze van de gemeente en niet iets wat jullie als koppel kunnen afdwingen.
Jullie trouwen bovendien in de gemeente waar een van jullie is ingeschreven op het moment van de aangifte. De lijst met mogelijke plekken is dus de lijst van die ene gemeente. Die staat in het huwelijksreglement of op de pagina "huwen" van de gemeentelijke website, vaak met de dagen en uren erbij. Het huwelijk kan ten vroegste 14 dagen na de aangifte en moet binnen zes maanden plaatsvinden.
Nederland: de vrije locatie
Nederlandse koppels mogen trouwen in elke gemeente, ook als ze er niet wonen. De meeste gemeenten hebben een paar vaste trouwlocaties en laten daarnaast een vrije locatie toe: een plek naar jullie keuze die voor die ene dag als "huis der gemeente" wordt aangewezen. Dat kan een strandpaviljoen zijn, een boerderij, een restaurant of jullie eigen tuin.
De gemeente toetst de aanvraag. De eigenaar moet schriftelijk akkoord zijn, de ambtenaar moet er veilig en ongestoord kunnen werken en de plek moet tijdens de voltrekking voor iedereen toegankelijk zijn, want een huwelijk is openbaar. Een boot of een luchtballon kan in sommige gemeenten, op voorwaarde dat hij tijdens het ja-woord binnen de gemeentegrens blijft.
Jullie melden het voorgenomen huwelijk ten vroegste een jaar en ten laatste twee weken vooraf. Voor een vrije locatie hanteren gemeenten langere termijnen: reken op zes weken tot drie maanden voor de datum, en kijk dat na voor jullie de uitnodigingen drukken.
Wat het kost
In beide landen betalen jullie de gemeente, en de tarieven verschillen sterk van gemeente tot gemeente.
In België is een huwelijk op een weekdag in het gemeentehuis vaak gratis of goedkoop. Voor een zaterdag en voor een aangewezen buitenlocatie rekent de gemeente een toeslag. Het bedrag staat in het retributiereglement.
In Nederland betalen jullie leges voor de voltrekking en bovenop een bedrag voor het aanwijzen van de vrije locatie. Samen gaat het al snel om enkele honderden euro's, op zaterdag en in grote steden meer. De huur van de locatie zelf komt daar nog bij. De exacte bedragen staan in de legesverordening van de gemeente, die elk jaar in januari wordt aangepast. Trouwen jullie volgend jaar, vraag dan naar het tarief van dat jaar.
Wie het huwelijk voltrekt
In België doet de burgemeester, een schepen of een ambtenaar van de burgerlijke stand van jullie gemeente dat. Een vriend of familielid kan die rol niet overnemen.
In Nederland kan dat wel. De meeste gemeenten benoemen op verzoek iemand uit jullie omgeving tot buitengewoon ambtenaar van de burgerlijke stand voor één dag. Die persoon wordt vooraf beëdigd bij de rechtbank, en dat vraagt tijd: begin er minstens drie maanden vooraf aan. Ook hiervoor betalen jullie leges.
Tip: vraag het antwoord van de dienst burgerlijke stand per mail. Dan hebben jullie zwart op wit of de ambtenaar op die locatie mag komen, op welke dagen en tegen welk tarief.
Staat jullie locatie niet op de lijst?
Dan splitsen jullie de dag. Het wettelijke deel gebeurt in het gemeentehuis, met de getuigen en de naaste familie, en duurt een kwartier tot twintig minuten. De ceremonie met geloften, muziek en alle gasten volgt op de feestlocatie, geleid door een ceremoniespreker of een vriend. Die tweede ceremonie heeft geen juridische waarde en kent daarom ook geen regels: ze mag in een bos, in een tent of op een privédomein.
Sommige koppels leggen het wettelijke deel een paar dagen eerder, op een weekdag. Dat is goedkoper, het haalt een verplaatsing uit de trouwdag en de papieren zijn dan al in orde.
Vier vragen voor de gemeente
Vraag eerst welke plekken buiten het gemeentehuis zijn aangewezen, of in Nederland welke voorwaarden gelden voor een vrije locatie. Vraag daarna op welke dagen en uren de ambtenaar daar komt, want niet elke gemeente doet zaterdagnamiddag of zondag. Vraag het tarief voor jullie trouwjaar. En vraag wat er gebeurt bij regen als de plek in openlucht ligt: sommige gemeenten eisen een overdekt alternatief op dezelfde locatie.
Twijfelen jullie nog tussen een kasteel, een hoeve of een strakke stadslocatie? De gratis stijlquiz van Gaan Trouwen geeft jullie een stijlprofiel, en onze AI zoekt daar locaties en leveranciers bij die passen.
